Hồi này, mỗi buổi sáng, tới đầu đường Pasterur là tôi tưởng lạc vào một thế giới khác
Lần đầu tiên, tôi ngơi ngác tìm trong những biệt thư ở bên đường nhưng chỉ thấy những điểm “tigôn” man mác hồng, những chùm bông giấy rực rỡ hương xoan, ngòn ngọt tựa hương cau này.
Mãi đến vài ngày sau, nhìn lớp bông nho nhỏ bằng hột đậu màu xanh non, phủ lên mặt đường, dưới những gốc sao, tôi mới sực hiểu:
- Thì ra, sao cũng có hương mà từ trước mình không biết. Như vậy chỉ vì sao không có sắc.
Rồi tôi liên tưởng đến hoa mù u, hoa long não, và biết bao loài hoa vô danh nữa âm thầm rũ hương dưới gió mà khách qua đường thờ ơ không ngó tới. Người ta trông nhữn cây ấy để lấu quả hay có bông, chứ không phải vì hương, vì đã không sắc tức thị là không hương.
Còn những bông hữu sắc thì dù vô hương, người ta cũng nâng niu vô cùng. Người ta vuốt ve hải đường, than thở cho phù dung, tấm tắc khen đào là tiên và hội họp bạn hữu, mở tiệc linh đình để chờ một bông trà sắp nở.
Vào một vườn bông của môt anh nông phu cục mịch, một nhà ẩn dật thanh cao, nay cả những vị hoà thượng trốn sắc, người ta cũng thấy nhiều sắc hơn hương. Đào, lựu trồng ngay dưới hiên, hải đường và phù dung nở ngay đầu tường, còn lài và dạ hợp thì dãi dầu với mưa nắng, tranh sống với cỏ sâu, ở phía ngoài xa xa cạnh hàng rào gai góc. Loài người quả thật là trọng sắc.
Mà Hoá công cũng lại khinh hương.
Những miền nhiệt đới, mưa rào như nước lũ, nắng gắt như lửa hồng, bão như nhổ cây, sấm như động đất, thì Tạo hoá không nỡ cho sắc ở, e sắc mau tàn. Cho nên hương phải đày đến. Những miền hàn đới, nước không có, màu mỡ cũng không, mặt đất trắng như khăn tang, suốt năm lạnh như cõi chết, thì tạo hoá cũng không nỡ bắt sắc tới, e sắc chóng phai.
Chỉ những miền ôn đới mới nhiều sắc. Vì có nước và có màu, có trăng và có gió, có mây và có sương, Mưa chỉ đủ gột cho sắc thêm tươi, nắng chỉ đủ sưởi cho sắc được ấm, gió chỉ hiu hiu cho sắc thêm linh động và trăng chỉ mờ mờ cho sắc khỏi thẹn. Còn mây với sương mới thực là cái duyên của sắc. Mơn trớn ở chung quanh, nhẹ nhàng và mềm mại, khi tan khi hợp, làm cho sắc thiên hình vạn trạng, như thực như ảo, thuỳ mị mà kiêu căng.
Sắc vốn không bền. Đại thụ chỉ có hương, loài thảo mới nhiều sắc. Hải đường không chịu được nắng hè và phù dung chỉ một ngày là tàn tạ.
Nhưng không bền, một phần há chẳng phải vì sắc? Không biết yên ổn ở bên tường, hải đường còn lả ngọn sang đông lân. Chẳng chịu vui ở với trăm hoa, cúc chọn riêng mùa thu để khoe quý. Trách chi bướm ong chẳng đua tới mà cánh đẹp chẳng mau rời? Phương chi gắng nhiều thì chóng kiệt: sức đào tơ có được là bao? Cho nên kiếp phù dung đâu được một ngày, mà chưa mỉ cười với gió mai, cánh hồng đã phai sắc.
Sắc đã kiêu căng lại tàn ác. Kẻ đầu tiên bị sen quyến dũ chắc đã bị sa lầy ở giữa đồng hiu quạnh. Ai hăm hở hái hồng mà không bị gai đâm đếm dớm máu? Lan dư một giọt nước chẳng ở, thiếu một giọt là đi. Hải đường bắt ta mỗi ngày phải chuốc rượu, không thì ủ rũ. Và biết bao ông già lưng khòm tóc bạc, phải căm cụi tỉa từng chiếc lá, nhặt từng trứng sâu, hầu hạ suốt ngày mấy chậu vô hương mà hữu sắc. Vì lẽ sắc khó giữ mà khó chiều, nên bạc đức tất luỵ về sắc. Kiệt, Trụ chẳng phải chỉ nghìn xưa mới có và loài hoa thành tinh chẳng phải du Tùng Linh tưởng tượng.
Hương thì không vậy.
Chẳng gieo mà mọc, chẳng bón cũng tươi, mạnh mẽ đâm lên cao, không phải để tranh sáng với đồng loại mà để toả hương đi khắp phía. Cho nên hương có đức nhân.
Người ta rào sắt, khư khư giữ làm của riêng, uốn sắc theo ý mình. Nhưng ai cấm được hương không toả, pha được hương cho vừa ý? Cho nên hương có khí tiết. Gió nổi lên thì rũ mới tóc, tung nhu lòng cho vạn vật. Gió chẳng nổi thì ủ ấp ở quanh gốc cũng thơm lây được một xóm. Hương có trí chăng? Thấy lẽ xuất xử chăng?
Chẳng vì gió nổi hay không nổi mà không thơm, chẳng vì người biết hay không biết mà không ngát. Hương có lòng tự tin chăng?
Gió càng mạnh thì hương càng toả xa. Hương có đức hùng chăng?
Đợi mặt trời lặn rồi hương mới toả. Hương quả có đức khiêm.
Cho nên hương là quân tử mà sắc là anh tài.
Hương phân phát hạnh phúc cho nhân loại mà sắc gìm nhân loại vào trầm luân, hương kiến thiết, sắc phá hoại, hương thọ mà sắc yểu.
Hoá nhi cưng sắc vì sắc là tay sai đắc lực trong công việc bày phá của Hoá nhi; nhưng còn ta, tại sao cũng khinh hương mà trọng sắc?
Vườn tôi, tôi sẽ đặt tên là Hương Viên
(Lộc Đình)
Hoặc