Về Truyện Kiều của Nguyễn Du, mình nghĩ ít nhiều ai trong chúng ta cũng đều nghe và biết đến cái danh tuyệt tác. Nhưng Truyện Kiều hay là hay như thế nào? Có phải chỉ đơn thuần hay ở mặt ngôn ngữ với tài múa bút “quỷ khốc thần sầu” của cụ Nguyễn Du? Truyện Kiều hay hơn như thế ạ! Cốt truyện có thể có tranh cãi, nhưng về mặt tư tưởng thì hay xuất sắc khó mà tranh cãi được.
Đọc Truyện Kiều không phải là chuyện dễ dàng khi mà đã có rất nhiều từ cổ và điển tích được dùng đến. Nhưng vì thế mà bỏ lỡ một tác phẩm “thi thánh” (thơ của thánh chứ không phải người) như Truyện Kiều thì thật đáng tiếc. Mình đã có duyên được đọc quyển Thả một bè lau - Truyện Kiều dưới cái nhìn thiền quán của Thiền sư Thích Nhất Hạnh. Đây là một quyển sách tập hợp các bài giảng và phân tích của Thầy về Truyện Kiều.
Là một người của thế kỷ 21, được giáo dục theo kiểu hiện đại, mình thấy rất dễ để mỗi chúng ta có cái nhìn lầm tưởng về Truyện Kiều. Chẳng hạn như chỉ nhìn vào việc cô Kiều làm vợ lẻ của Thúc Sinh, rồi thấy rằng Truyện Kiều kể về một-cô-nữ-chính-tiểu-tam như thế thì không đáng đọc. Chúng ta thường quên rằng ở thời phong kiến, người ta không có khái niệm “tiểu tam” vì đa thê là chuyện thường tình. Mình nghĩ mình không nên vì những nhận định sai lầm như thế mà bỏ lỡ những tư tưởng uyên bác, những bài học sâu sắc về cuộc đời trong Truyện Kiều.
Đọc Truyện Kiều mà mình biết hiểu thì mình có thể thấy được cả một đời người. Dẫu ít dẫu nhiều, mỗi chúng ta ai cũng sẽ trải qua những giai đoạn tương tự như Thúy Kiều. Có người bảo Thúy Kiều đáng thương, có người bảo Thúy Kiều đáng trách. Mình nghĩ nếu ta có thể đặt sang một bên phần cảm xúc và sự phán xét này, rồi nhìn Truyện Kiều bằng con mắt khách quan, phân tích, ta sẽ có thể nhìn rõ được rốt cuộc tại sao mọi chuyện lại xảy ra. Liên tưởng đến bản thân một chút, chúng ta sẽ có thể thấy điểm tương đồng cuộc đời mình và Thúy Kiều.
Có hai bài học mình vô cùng yêu thích trong Truyện Kiều mà Thả một bè lau đã giúp mình nhìn nhận và hiểu sâu hơn.
Một là, tác hại của dòng nhạc buồn thương đến cuộc đời một con người. Thúy Kiều mới 16 tuổi đời, được sống trong gia cảnh êm ấm, chưa trải đời mà đã có thể viết ra một bản Bạc mệnh. Bản nhạc đàn lên làm đứt ruột, đứt gan người nghe thì người sáng tác và đàn nó có phải ruột gan cũng đã tan nát, rã rời rồi hay không? Cuộc đời Thúy Kiều khổ cũng phần nào do cái sự đam mê dòng nhạc đau thương này. Mình cũng một thời mê đắm nghe nhạc buồn mà không biết mấy ca từ và giai điệu đau lòng đó làm mình buồn mãi và không vui lên nổi. Bạn thử để ý xem một ngày mà bạn nghe nhạc buồn xong tâm trạng bạn thế nào nha!
Hai là, lựa chọn nuôi dưỡng hạt giống sẵn có trong tâm mỗi một người. Ai trong chúng ta cũng có một Thúy Kiều, Thúc Sinh, Từ Hải hay Hoạn Thư trong người cả. Có khác là khác ta lựa chọn chăm sóc hạt giống nào mà thôi. Mình thấy mình cũng từng tự buộc mình với những chuyện buồn đau như Thúy Kiều, từng nhu nhược, yếu đuối như Thúc Sinh, từng cứng rắn, hết mình với lý tưởng như Từ Hải, và cũng từng ấm ức, hờn ghen như Hoạn Thư. Tỉnh thức một chút là mình sẽ thấy ngay mình có gì và đang làm gì với chính bản thân mình thôi à.
Đạo Giáo, Khổng Giáo, Phật Giáo, Thuyết Thiên Mệnh và Luật Nhân Quả đã được lồng ghép tài tình trong Truyện Kiều. Thơ lục bát câu 6 câu 8 ngắn gọn như thế mà cụ Nguyễn Du đã có thể gửi gắm biết bao là tuệ giác của cụ trong đó. Là một người lúc nào cũng phải “viết dài”, mình thật sự rất rất là khâm phục cụ Nguyễn Du luôn. Bởi vậy, trong Thả một bè lau, mình vô cùng đồng tình với Thầy Nhất Hạnh khi mà Thầy cứ liên tục khen thơ cụ Nguyễn Du là thơ thánh, bởi vì thơ người thường sao mà hay được như vậy!
Ở đoạn ni sư Giác Duyên hỏi thăm đạo cô Tam Hợp về số mạng của Thúy Kiều. Đạo cô Tam Hợp đã dự đoán là Thúy Kiều sẽ tự vẫn nên khuyên ni sư Giác Duyên “thả một bè lau” để cứu Thúy Kiều. Về sau đúng là Giác Duyên đã cứu được Kiều nơi sông Tiền Đường như lời tiên đoán. Mình nghĩ tên sách Thả một bè lau dựa trên chi tiết này trong Truyện Kiều. Đọc Thả một bè lau xong rồi ai trong chúng ta cũng có thể tạo “một bè lau tương tự” để cứu vớt “một Thúy Kiều tương tự” trong cuộc đời - người đang cần được giúp đỡ nắm được cánh tay đang chìa ra - thì có phải thế giới này sẽ trở nên tốt đẹp, nhiệm màu không nè.
Còn tỉ tỉ thứ hay ơi là hay trong Truyện Kiều mà Thả một bè lau giải thích rất cặn kẽ và sâu sắc. Mình thấy đọc Thả một bè lau giống như đi học một lớp phân tích cuộc đời. Phân tích được những tình huống trong Truyện Kiều rồi thì mình sẽ có thể phân tích cuộc sống của chính bản thân. Ai mà không trải qua những lúc rối ren trong cuộc sống này. Những lúc đó nếu mà mình có một chút kỹ năng rồi thì có phải sẽ dễ gỡ cuộn len rối ra không nhỉ? Thế nên, mời bạn tìm đọc Thả một bè lau - Truyện Kiều dưới cái nhìn thiền quán - Thích Nhất Hạnh nhé.
Tái bút 1: Bạn có thể đọc Thả một bè lau phiên bản đọc web ở đây.
Tái bút 2: Về đề tài Truyện Kiều thì Thầy Thích Nhất Hạnh có viết thêm quyển Truyện Kiều văn xuôi dành cho người trẻ (phiên bản đọc web). Thầy đã kể lại Truyện Kiều bằng văn xuôi và có phân tích “nhẹ” một số chi tiết. Quyển này khá ngắn, đọc tí là xong. Thế nên bạn nào muốn thử xem mình có phù hợp hay thích đọc bài phân tích về Truyện Kiều không thì mời bạn đọc thử quyển này trước nha. Biết đâu đọc xong thích quá, thấy nhiêu đó là không đủ phải chạy đi tìm đọc Thả một bè lau liền (giống mình nè).
Hoặc