Đề 47 – NLVH: Thơ là phần người được gửi vào ngôn ngữ

Thơ không chỉ là chữ nghĩa mà còn là phần tâm hồn lắng đọng trong từng câu từ. Nhận định của Chu Văn Sơn giúp ta hiểu rõ hơn về sáng tạo trong thơ ca: đó là quá trình chưng cất những nỗi niềm, trải nghiệm, khát khao để hóa thành ngôn từ sống động. Qua những vần thơ của phong trào Thơ mới, Thích Văn học sẽ cùng bạn khám phá cách các nhà thơ gửi “phận người” của mình vào tiếng nói nghệ thuật, đầy chân thành và độc đáo.

Đề bài

Nhà phê bình Chu Văn Sơn từng nhận định:

“Thơ là phần người được gửi vào ngôn ngữ, là phận người cất thành tiếng, thậm chí, là mệnh người kí trú trong lời. Thơ đòi người thơ phải chưng cất chất người trong mình mà tinh luyện thành ngôn từ”.

(Trích “Sống ở thế gian bằng lục bát” - báo Nhân dân, ngày 30/01/2010, https://nhandan.vn/song-o-the-gian-bang-luc-bat-post417683.html)

Qua một số tác phẩm Thơ mới đã học, đã đọc, anh/chị hãy trình bày suy nghĩ của mình về ý kiến trên.

Đáp án và thang điểm

2

Nghị luận văn học

1. Giải thích

- “người thơ”: con người thi sĩ, nhà thơ, tồn tại với tư cách là một cái tôi mang cảm xúc cá thể, với sứ mệnh kiếm tìm những trải nghiệm cái đẹp.

- “phần người”, “phận người”, “mệnh người”, “chất người”: tình cảm, cảm xúc, rung động sâu xa của con người, khi con người tự ý thức, đào sâu vào bản thể. Đó là phần nhân tính nhất, mang tính riêng biệt, cá thể nhưng cũng có sức lan tỏa, phổ quát.

- “chưng cất”: thanh lọc để giữ lại những gì quý giá nhất, loại bỏ đi những tạp chất.

→ “Chưng cất chất người”: Đặc trưng nội dung, lao động của nhà thơ đối với cảm xúc: không phải là sự giải phóng tình cảm bôt phát, bản năng mà là sự chắt lọc, đào sâu cảm xúc, suy nghĩ, nghiền ngẫm, là khát vọng được thành thực, được sống chân thành, trọn vẹn đến tận cùng cái Tôi của mình.

- “ngôn ngữ”, “tiếng”, “lời”, “ngôn từ”: chất liệu của thơ ca, có cấu tạo, tổ chức đặc biệt để gây ấn tượng thẩm mĩ với người đọc.

- “tinh luyện”: tìm tòi, mài giũa, trau chuốt đạt đến trình độ cao.

→ “Tinh luyện ngôn từ”: Đặc trưng hình thức, lao động của nhà thơ đối với ngôn từ: chọn lọc, sắp xếp, cấu trúc các yếu tố ngôn ngữ (âm điệu, vần điệu, thanh điệu, thể thơ, …) một cách công phu, khổ nhọc. Kết quả tạo ra là ngôn từ thơ ca với vẻ đẹp tự thân: nhạc điệu, âm vang, khơi gợi hình ảnh mới lạ, bất ngờ.

→ Ý kiến đặt ra yêu cầu cao về quá trình sáng tạo thơ ca. Một mặt thơ ca đòi hỏi người nghệ sĩ đào sâu nội tâm, khai thác cái cá thể riêng biệt nhưng vẫn có sức cộng hưởng, đồng vọng, phổ quát. Mặt khác, nhà thơ cần tìm kiếm ngôn từ đẹp đẽ phù hợp nhất để truyền tải nội dung. Nội dung và hình thức trong thơ phải có sự thống nhất cao độ với nhau.

2,0

2. Bình luận

Đây là ý kiến đúng đắn, khẳng định được đặc trưng của thể loại thơ ca và quá trình lao động sáng tạo thơ ca, đặc biệt là thơ ca lãng mạn.

- Đặc trưng của thể loại thơ ca: tình cảm là sinh mệnh, ngôn từ có cấu tạo, tổ chức đặc biệt giàu tính thẩm mĩ.

- Đặc trưng của thơ ca lãng mạn: lấy tâm trạng làm nội dung, lấy cái nhìn cá thể làm nền tảng tạo hình, lấy tiếng nói cá thể làm giọng điệu và nhạc điệu.

3. Chứng minh

- Học sinh chọn và phân tích một vài dẫn chứng tiêu biểu trong các tác phẩm Thơ mới đã học, đã đọc để làm sáng tỏ vấn đề nghị luận.

- Có thể phân tích các dẫn chứng độc lập hoặc đối sánh nhưng cần có ý thức bám sát vấn đề nghị luận:

• Sự sáng tạo, cách tân giàu tính nghệ thuật về hình thức (ngôn ngữ, thể thơ, hình ảnh thơ, giọng điệu…)
• Sự chắt lọc, đào sâu cảm xúc chân thành, mãnh liệt của các nhà Thơ mới. Họ thổ lộ, lắng nghe, chất vấn phần sâu nhất trong tâm hồn mình. Đó là thơ ca của sự bộc bạch chân thành, của sự tự chiêm nghiệm, của sự tự ý thức về cái tôi.

4. Đánh giá, mở rộng

- Ý kiến là góc nhìn về thơ của một nhà phê bình nhưng cũng là sự khẳng định đúng đắn về đặc trưng của thể loại thơ ca và quá trình sáng tạo thơ ca. Những cảm xúc, tình cảm mãnh liệt chân thành, mang tính thẩm mĩ được gửi gắm trong sự sáng tạo về hình thức biểu hiện sẽ làm nên sức sống đích thực, lâu bền cho thơ.

- Bài học sáng tạo và tiếp nhận:

• Nhà thơ cần có cảm xúc mãnh liệt, chân thành được chắt lọc, đào sâu gửi gắm vào ngôn ngữ được trau dồi, tinh luyện.
• Người đọc cần tiếp cận tác phẩm trên nhiều phương diện: hình thức đến nội dung để đồng điệu với cảm xúc của người nghệ sĩ và thâm nhập vào thế giới vi diệu, bí ẩn của thơ ca.

Tham khảo đáp án đề Nghị luận xã hội số 47 tại đây:

Đề 47 - NLXH: Thế giới kì diệu của sách và sự bí ẩn của cuộc sống