SKKN Hướng dẫn học sinh lớp 9 kĩ năng lập dàn ý cho bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ

Nghệ thuật nói chung, văn học nói riêng là sự biểu hiện thế giới chủ quan của con người trước cuộc đời. Tuy nhiên, do phương thức tổ chức, do kiểu tái hiện đời sống và do sự giao tiếp nghệ thuật khác nhau nên sự biểu hiện đó ở những loại tác phẩm văn học cũng khác nhau. Thơ trữ tình là một loại hình nghệ thuật đặc biệt: nghệ thuật của cảm xúc.

Thơ trữ tình dùng để chỉ chung các thể thơ thuộc loại trữ tình, trong đó nhà thơ bộc lộ một cách trực tiếp những cảm xúc riêng tư, cá thể về đời sống, thể hiện tư tưởng về con người, cuộc đời và thời đại nói chung. Nội dung của thơ trữ tình là biểu hiện tư tưởng, tình cảm làm sống dậy cái thế giới chủ thể của hiện thực khách quan, giúp ta đi sâu vào thế giới của những suy tư tâm trạng, nỗi niềm.

Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ là trình bày nhận xét, đánh giá của mình về nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ ấy. Hay nói cách khác, nghị luận thơ là cảm thụ được thế giới cảm xúc của nhân vật trữ tình, chạm được vào những rung động sâu xa của tác giả được gửi gắm trong bài thơ qua nghệ thuật ngôn từ. Trong bài nghị luận thơ, học sinh phải vận dụng tổng hợp rất nhiều kĩ năng: lập bố cục, xây dựng luận điểm, tìm luận cứ; diễn đạt gợi cảm, cuốn hút tất cả hoà quyện trong một mạch văn tuôn chảy để làm sáng tỏ một vấn đề. Bởi vậy làm được một bài văn nghị luận thơ đúng và hay quả thật rất khó. Đây chính là kiểu bài với những yêu cầu cao nhất trong chương trình THCS. Để có thể làm được và làm tốt một bài nghị luận thơ thì trước hết cần hiểu về đặc trưng thể loại, sau đó phải có sự cảm hiểu thật sâu sắc tác phẩm tiến tới đồng sáng tạo với nhà thơ.

Cũng như các kiểu bài khác, để làm tốt bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cần phải trải qua bốn bước: tìm hiểu đề, tìm ý; lập dàn ý; viết bài và sửa lỗi. Trong bốn bước trên, bước nào cũng cần thiết song bước có tính quan trọng làm khung nền cho bài làm là bước lập dàn bài.

Lập dàn ý cho một đề bài là khâu bắt buộc cần phải có trong quá trình giải quyết một đề văn. Nếu làm một bài văn mà không lập dàn bài thì chẳng khác nào chúng ta đi giữa đêm tối mà không có ngọn đuốc soi đường. Vì vậy, có thể nói đây là công đoạn quyết định giá trị của một bài viết. Nhưng thực tế cho thấy, khi gặp một đề bài cụ thể, các em cứ đọc đề xong là cầm bút viết ngay, ít khi quan tâm đến việc lập dàn ý trước khi làm bài. Nếu có thì các em cũng chỉ làm qua loa cho xong dẫn đến bài làm bị thiếu ý, các ý sắp xếp lộn xộn, chất lượng bài viết không tốt, ảnh hưởng rất lớn đến quá trình học tập của các em. Vì vậy, sau nhiều năm trăn trở và tìm lời giải cho khó khăn này, tôi đã rút ra một kinh nghiệm, đó là phải hướng dẫn thật kĩ từng bước của quá trình làm bài. Do khuôn khổ của một Sáng kiến kinh nghiệm, tôi xin chia sẻ kinh nghiệm ở bước thứ hai: Hướng dẫn học sinh lớp 9 kĩ năng lập dàn ý cho bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.