Nhãn sinh thái chưa nở rộ vì nhiều quy định ngặt nghèo

Ông Nguyễn Đình Đáp - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết: Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã đạt nền móng cho việc thúc đẩy, phát triển các sản phẩm sinh thái, nhãn sinh thái, cũng như thúc đẩy về đầu tư mua sắm xanh. Chính phủ đã có nhiều ưu đãi như khung thuế, phí bảo vệ môi trường để tạo đòn bẩy thúc đẩy sự phát triển của nhãn sinh thái.

Nhóm ưu tiên thứ hai trong Luật mua sắm công, Luật đấu thầu đã có quy định liên quan đến sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ có nhãn sinh thái thân thiện với môi trường được ưu tiên trong gói hàng hóa mua sắm công và Chính phủ cũng đã ban hành danh sách các dịch vụ hàng hóa mua sắm công trong đó phấn đấu năm 2035 có 35% sản phẩm xanh.

Nhóm ưu tiên thứ ba, là tiếp cận dịch vụ tài chính xanh. Chính phủ đã ban hành danh mục tài chính xanh, danh mục xanh. Đây là cơ sở cho các doanh nghiệp sản xuất các dịch vụ xanh, thân thiện môi trường, tiếp cận nguồn vốn xanh. Như vậy, khung pháp lý ban đầu đã có, vấn đề là triển khai như thế nào?

Con số khiêm tốn tại Việt Nam trong 2 năm 2024 - 2025 chỉ có 13 sản phẩm được cấp chứng nhận nhãn sinh thái theo nhìn nhận của chuyên gia Nguyễn Đình Đáp phân tích: Luật Bảo vệ môi trường đã quy định chúng ta thay đổi Nhãn sinh thái thay vì Nhãn xanh như trước đây. Đây không phải sự thay đổi về mặt cơ học mà là sự thay đổi về nhận thức, tư duy trong quản lý. Nếu là Nhãn xanh như trước đây, thường chỉ đánh giá giai đoạn vòng đời của sản phẩm tại một thời điểm nhất định, thường là giai đoạn cuối của vòng đời sản phẩm. Nhưng Nhãn sinh thái là nâng cấp sản phẩm được đánh giá từ khâu nguyên liệu đầu vào có bị ô nhiễm hay không đến khi sử dụng sản xuất sản phẩm và cuối cùng là giai đoạn thải bỏ… phải theo tiêu chuẩn EU và các tiêu chuẩn trên thế giới.

Quy trình đánh giá về chất lượng sản phẩm Nhãn sinh thái, chúng ta có thời gian 6 tháng để bảo lưu trong khi quy trình kiểm định này kéo dài 6 tháng đến 1 năm mới xong. Điều này khiến cho doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn.

Cũng theo ông Nguyễn Đình Đáp: hiện nay, thủ tục cấp Nhãn sinh thái đang miễn phí tuy nhiên việc thẩm định và chứng nhận kết quả đa phần doanh nghiệp chưa tự làm được mà phải thuê tư vấn dẫn đến chi phí cao. Đây là cản trở đối với doanh nghiệp.

Cùng nhìn nhận vấn đề này, PGS. Nguyễn Thế Chinh có những chia sẻ: Năm 2020 Luật Bảo vệ môi trường mới đưa ra quy định về Nhãn sinh thái, đến năm 2022 mới có hiệu lực, các tiêu chí phân loại xanh cũng mới được ban hành trong năm 2025. Vì vậy chúng ta không thể vội được vì liên quan đến nhận thức và năng lực tài chính của doanh nghiệp. Chúng ta không truyền thông nên thực tế có nhiều doanh nghiệp không biết về Nhãn sinh thái như thế nào? Châu Âu phải mất hơn 15 năm để định hình thị trường cho sản phẩm gắn Nhãn sinh thái vì vậy Việt Nam không thể vội được!

“Thời điểm hiện tại Chính phủ cần đẩy mạnh công tác truyền thông về lĩnh vực này. Hiện nay các sản phẩm trên thị trường kết hợp truyền thông, quảng bá rất dễ nhận biết các thương hiệu gắn mác sinh thái. Như hãng Sony, sản phẩm tiên phong chuyển đổi từ tiêu chuẩn ISO 9000 sang tiêu chuẩn ISO 14000 và không ai có thể làm giả được vì họ có cơ chế giám sát chặt chẽ. Liên hệ với doanh nghiệp Việt bây giờ muốn có sản phẩm chiếm lĩnh thị trường thì phải truyền thông, quảng cáo. Đây là khâu rất quan trọng”, ông Nguyễn Thế Chinh cho biết thêm.