Code Cook Cash

Khi ai đó hỏi bạn “Giá trị bản thân của bạn là gì?”, nếu bạn có thể trả lời một cách vanh vách, ngon lành và không chút gượng gạo nào thì tui xin chúc mừng, bạn thật sự đã tìm thấy con đường của mình và có thể bỏ qua bài blog này. Nhưng nếu bạn cảm thấy mơ hồ, hoặc những gì bạn nói ra có gì đó lấn cấn, thì hãy ở lại đây và đọc tiếp nhé. Biết đâu chừng, bạn cũng giống tui: chả biết giá trị hoặc rất mơ hồ về giá trị bản thân là gì.

Cuộc Đua Vô Hình Mang Tên “Giá Trị Xã Hội”

Tui nhận ra mình mắc một “căn bệnh” kinh niên: không phân biệt được đâu là giá trị bản thân và đâu là giá trị xã hội. Cuộc sống với những khó khăn, những vấp ngã, cùng với những môi trường làm việc luôn đề cao giá trị qua vai trò và đóng góp, đã vô tình tạo ra một lớp màng dày che lấp đi giá trị thực sự của một cá nhân.

Rồi năm tháng qua đi, chúng ta quên mất giá trị cốt lõi của mình, lại lấy giá trị xã hội làm thước đo cho bản thân và lao vào một cuộc đua không hồi kết. Chúng ta chạy đến mệt mỏi, đến kiệt sức, và có khi chạy đến hết cả cuộc đời.

Nói đến “chạy”, tui lại nhớ đến câu nói của nhân vật Rancho trong phim “3 Thằng Ngốc”. Tui không nhớ chính xác từng chữ, nhưng đại ý là trường học đang biến chúng ta thành những kẻ ghi nhớ thật nhiều, chạy đua để giành điểm số cao nhất, để có học bổng sang Mỹ đổi đời. Thay vì dạy chúng ta trở thành những kỹ sư thực thụ, tạo ra những cỗ máy giúp ích cho đời. Phải chăng chúng ta cũng đang trong một cuộc đua tương tự?

Cái Tên Đánh Thức Kẻ Mộng Du: “Value of Being”

Gần đây, tui được biết trong tiếng Anh, “giá trị bản thân” được gọi là “value of being”. Tui cực kỳ thích từ “being” này. Nó có nghĩa là sống, là tồn tại ngay khoảnh khắc hiện tại, không phải là quá khứ đã qua hay một tương lai mơ hồ nào đó. Ngay tại phút giây này, sự tồn tại của bạn đã là một giá trị.

Lúc nghe đến cụm từ này, tui nổi hết da gà. Cảm giác như có một cái gì đó mình đã làm sai bấy lâu nay, như một kẻ ngủ quên trong một giấc mơ dài và giờ đột nhiên bị đánh thức.

Nếu Một Ngày Ta Không Còn “Hữu Dụng”?

Hãy thử một lần, ngay giây phút này, bạn tự hỏi chính mình: “Khi tui không còn giỏi, không còn năng suất, không còn giúp được ai, thì tui có còn đáng sống, đáng được tôn trọng không?”

Thử trả lời xem là “có” hay “không”. Và tại sao?

Tui đã trả lời là “có”. Nhưng lý do vì sao thì... vẫn còn mơ hồ lắm. Sự mù mờ này gần đây tui mới nhận ra. Đó là vì tui đã quá quen với việc định nghĩa bản thân bằng công việc, đo lường giá trị bằng tác động, bằng đóng góp, bằng hiệu quả.

Ở công ty, làm một dự án, sửa một cái bug, tối ưu một cái job... tác động của nó là gì? Giảm được bao nhiêu chi phí cho công ty? Rồi những kỹ năng code, kỹ năng lãnh đạo, những thành tích, kinh nghiệm, những kỹ thuật phức tạp mà mình có, nó mang lại lợi ích gì cho tổ chức?

Tất cả những thứ đó, vốn dĩ là giá trị xã hội. Nó rất cần thiết, nhưng nó không nên và không thể đồng nhất với con người mình. Mặc dù tui đã đồng nhất nó với bản thân quá lâu rồi.

Vậy nếu một ngày, tui không còn tạo ra những giá trị xã hội đó nữa, tui sẽ là ai? Tui đã quen với hình ảnh một người có trách nhiệm, đã nói là làm, đã cam kết là sẽ hoàn thành xuất sắc. Nên chỉ cần nói mà không làm, hẹn mà không trả, là tui đã thấy tội lỗi và day dứt không yên.

Lưng Chừng Giữa “Phải Ổn” Và “Khoảng Trống”

Tui tự cho mình là trụ cột, là người gánh vác trách nhiệm tài chính cho gia đình. Tui chọn “Giá trị của mình là vì gia đình”, nhưng không phải theo kiểu “Nếu tui không kiếm được tiền cho gia đình, thì tui không còn giá trị.” mà là vì “Tui chọn dùng khả năng của mình để lo cho gia đình”. Đó là một sự lựa chọn chủ động.

Cuộc sống của tui bây giờ có thể nói là ổn hơn xưa rất nhiều. Nhưng chính cái “ổn” đó lại mang đến một cảm giác lưng chừng rất khó tả: “Mọi thứ đang ổn, nhưng mình phải giữ cho nó ổn.”

Tui có cảm giác nếu mình gác lại tất cả những giá trị xã hội và trách nhiệm với gia đình, thì sau lưng mình là một khoảng trống, một sự trống không, mù mịt, không biết là gì. Tui đủ an toàn, đủ tin tưởng gia đình, nhưng vẫn chưa dám buông hẳn vai “người phải ổn”, chưa cho phép mình “ngừng giữ nhịp”.

Tui nhận ra, trong cái “không biết là gì” đó, là nỗi sợ. Sợ sự trống rỗng. Và tui tìm cách che lấp nó đi, không dám đối diện, không dám bóc tách và đặt tên cho từng cảm giác một.

Vậy tui nên làm gì lúc này?

Có ai ở đây, có thể cho tui một sự gợi mở không?