Làm thế nào để trở nên cởi mở hơn?
Bản thân việc suy nghĩ cởi mở hơn là một thử thách, vì não bộ chúng ta tiếp nhận thông tin theo cơ chế đồng bộ hóa. Cơ chế này phân loại thông tin mới vào phần khung tri thức có sẵn bằng cách bổ sung thêm hoặc điều chỉnh lại cho phù hợp với những gì sẵn có.
Tuy nhiên những biến chuyển của cuộc sống không phải lúc nào cũng như những gì lường trước, vì thế chúng ta cần phải chuyển cơ chế tiếp nhận thông tin từ hướng đồng bộ qua hướng thích nghi. Sự thích nghi là khi bạn phải xây dựng những nền tảng hiểu biết mới hoàn toàn thay vì chỉ tiếp thu thông tin ủng hộ những gì mình đã biết.
Để hình thành sự thích nghi, chúng ta cần:
1. Vượt qua thiên kiến xác định
Thiên kiến xác định khiến chúng ta tập trung tìm kiếm những thông tin ủng hộ cho niềm tin sẵn có, đồng thời từ chối những bằng chứng thách thức tư duy của mình.
Nếu bạn liên tục thấy bản thân chỉ đồng ý với những điều bởi vì nó hợp với quan điểm vốn có của mình, hãy xem xét những yếu tố góp phần chi phối quan điểm của bạn. Đó có thể là môi trường giáo dục, định kiến xã hội hoặc buồng vang thông tin chỉ cho bạn tiếp cận với những gì gần với niềm tin của mình.
2. Không ngừng đặt nghi vấn
Theo tiến sĩ kinh tế Võ Đình Trí: “Hoài nghi được hiểu là việc đặt ra các câu hỏi để tìm kiếm bằng chứng, hoặc kết nối các dữ kiện/thông tin để xác nhận một điều gì đó có nhiều khả năng là đúng hay không.[…] Sự hoài nghi trước hết cần thiết cho từng cá nhân, để tiếp cận được những cái khách quan hay bản chất của vấn đề.”
Vì thế, luyện tập phản xạ hoài nghi bằng cách đặt câu hỏi là một việc quan trọng để mở mang hiểu biết của cá nhân. Khi tiếp cận một vấn đề mới, bạn có thể thử những câu hỏi như sau:
- Mức độ hiểu biết thực sự của mình về chủ đề này?
- Nguồn thông tin này đáng tin cậy như thế nào?
- Mình đã xem xét các ý tưởng/ ý kiến khác chưa?
- Mình có bất kỳ thành kiến nào có thể ảnh hưởng đến suy luận của mình không?
3. Kiên nhẫn với những điều mình không đồng ý
Khi vừa nghe một điều trái với quan niệm sẵn có, ta có thể cố gắng tìm cách phủ định đối phương. Nhưng khi nóng vội phủ nhận, chúng ta không có thời gian để cân nhắc vấn đề một cách toàn diện. Thay vì học hỏi và tiếp thu, việc này chỉ đơn thuần là cảm xúc hơn thua mang lại sự hài lòng nhất thời.
Do vậy, bạn nên cho bản thân một quãng thời gian suy nghĩ và đánh giá vấn đề bằng những câu hỏi sau trước khi phản hồi:
- Lập luận của chính mình có dựa trên nhiều nguồn tham khảo không?
- Mình có sẵn sàng xem xét lại ý kiến khi đối mặt với những bằng chứng mâu thuẫn không?
- Mình có tiếp tục giữ ý kiến này không ngay cả khi có bằng chứng phủ nhận nó?
4. Khiêm tốn về hiểu biết của mình
Mặc dù bạn có thể là chuyên gia trong một lĩnh vực nào đó, não bộ vẫn luôn tồn tại nhiều khiếm khuyết hơn bạn muốn thừa nhận.
Khi một người tin rằng đã biết tất cả những gì cần biết, người đó sẽ ít sẵn sàng tiếp nhận thông tin mới và sáng tạo ý tưởng mới. Đây chính là hiệu ứng Dunning-Kruger. Thiên kiến này khiến bản thân đánh giá quá cao kiến thức của mình về một chủ đề và mù quáng trước những thiếu sót.
Rèn luyện tính khiêm tốn sẽ luôn cho bạn cơ hội để nhận ra những khuyết thiếu, cũng như học hỏi kiến thức và kinh nghiệm mới lạ từ thế giới muôn màu xung quanh.
Hoặc