11/01/2022

Trong một xã hội bất công, đóng thuế coi chừng là phản động.

“Mẹ yên tâm con là công dân tốtĐóng thuế đều và chỉ có đủ mà thôi”(Mang tiền về cho mẹ, Đen Vâu, 2021)

Tôi không có ý định góp thêm lời vào cuộc tranh luận mang tiền về cho mẹ hay mang gì về cho mẹ thì mới là có hiếu; có quá nhiều người đã nói rồi. Tôi cũng muốn khẳng định luôn rằng mình thuộc nhóm “khắt khe” theo lời nhiều người, không dễ dàng quẳng các suy nghĩ đi mà tận hưởng âm nhạc. Với sức lan tỏa khủng khiếp của bài hát “Mang tiền về cho mẹ” của rapper Đen Vâu, tôi cho rằng những hình mẫu mà nó đặt ra cần phải được chất vấn.

Ở đây, tôi muốn chất vấn khái niệm thế nào là công dân tốt.

Định nghĩa công dân tốt = đóng thuế đủ trong bài hát của Đen chẳng phải là phát minh gì của riêng anh. Hình mẫu này trùng khớp, và ngay lập tức được các luồng quan điểm ủng hộ nhà nước ôm vào lòng. Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu một ngày nào đó đoạn rap này được chọn vào bài ca truyền thống của ngành thuế Việt Nam.

Nhưng đợi đã, có phải cứ đóng thuế đủ đầy thì là công dân tốt?

Để phản biện bài hát bom tấn của rapper quốc dân, tôi xin triệu hồi tác phẩm lừng danh của một nhà tư tưởng nổi tiếng từ cách đây hai thế kỷ: Henry David Thoreau (1817-1862). Ông này từng viết một tiểu luận bất hủ sau một đêm phải ngồi tù vì… từ chối đóng thuế.

“Civil Disobedience (1849), bài luận nổi tiếng nhất của Henry David Thoreau, nhà văn, nhà tư tưởng Mỹ, ra đời sau khi ông bị giam một đêm trong tù vì khước từ đóng thuế để phản đối cuộc chiến tranh Mexico và chế độ nô lệ đang phát triển ở Mỹ.”

(Lời giới thiệu cuốn “Bất phục tùng” (Civil Disobedience) của dịch giả Phạm Nguyên Trường, Domino & Nhà xuất bản Đà Nẵng, 2019.)

“Disobedience” là từ trái nghĩa của “obedience”, chữ tiếng Anh thường được dùng tương đương với chữ “ngoan” trong tiếng Việt. Nó thường được dịch là bất tuân (dân sự), hay bất phục tùng, như cách của dịch giả Phạm Nguyên Trường. Nôm na có thể nói là ông Thoreau này biện luận vì sao xã hội cần đến những công dân “không ngoan”.

Theo Thoreau, một người không chỉ nên, mà còn có nghĩa vụ phản đối chính phủ của họ nếu như chính phủ đó dung dưỡng những điều bất công trái với lương tâm mình. Lý do là vì “trước hết chúng ta phải là một con người, rồi sau mới là một công dân”. Vì thế, giáo dục tinh thần tôn trọng pháp luật không quan trọng bằng tinh thần tôn trọng lẽ phải.

Phản đối có thể bắt đầu bằng việc không đóng thuế. Henry David Thoreau, 32 tuổi, từ chối nộp thuế như một cách bày tỏ thái độ phản kháng của ông với chế độ nô lệ và việc Mỹ chiếm đóng Mexico. Ông kêu gọi tất cả những người xưng là phản đối chế độ nô lệ cũng phải ngay lập tức ngừng ủng hộ tài lực cho chính phủ. Ngay lập tức, chứ không “chờ đến khi có đa số đứng lên ủng hộ lẽ phải”. Bằng không, họ chỉ đang rao giảng đạo đức trong khi tiếp tay duy trì những điều xấu xa.