Tháng hè vừa rồi, mẹ gần như bỏ lơ con gái vì công việc thuyên chuyển nên bận bịu. Đã thế, nhà mình lại sơn sửa nên càng bề bộn. Hôm nay, tạm xong xuôi nên mới ngó con gái học. Eo ôi! Cả hè vừa rồi chỉ có chơi rông, không đúng với lịch trình đã lên gì cả. Mẹ phải sory về một số kế hoạch đã lên mà không thực hiện được với con gái nhé. Bù lại, ba mẹ tặng em niềm vui được ở trong căn phòng mới. Hihi!!! Bây giờ nói về việc học . Học văn trước nhé. Toán sẽ bàn sau.
Con sắp vào lớp 3. Việc viết một bài văn không thể đơn thuần như ngày con học lớp 2 được nữa. Con cần viết khoáng đạt và tách rời với gợi ý sẵn hơn. Nhân tiện cũng nói qua về văn lớp 2 cho bạn nào có nhu cầu thì dùng luôn thể.
Với lớp 2, bài viết của con chủ yếu là văn tả và một bài kể về gia đình , chỉ cần gói gọn trong 5-6 câu ( 1 câu mở bài, 3 -4 câu thân bài , 1 câu kết luận) là hoàn thành. Các con chủ yếu viết theo gợi ý của cô giáo.
Điều lưu ý cơ bản đó là với chương trình lớp 2, các con tập viết một đoạn văn chứ không phải một bài văn. Có nghĩa đoạn văn thì viết liền mạch, không có “chấm xuống dòng” tuy nhiên vẫn phải đầy đủ bố cục: mở - thân - kết.
1 Mở bài: ( 1 câu) giới thiệu sự vật mình định kể hay tả.Ví dụ: Cô Hà là cô giáo dạy em hồi lớp 1 ; Nhà bà nội em có một con cún bông rất đáng yêu; Quê em có bãi biển đẹp nổi tiếng đó là biển Nha Trang… vv
2 Thân bài: ( 4-5 câu) : tả cảnh : con sẽ tả bao quát rồi tới chi tiết . Con nên chọn những hình ảnh tiêu biểu nhất để bắt đầu tả vd như tả cảnh biển thì nhất định phải tả được cảm giác đứng trước biển ( để thấy biển rộng lớn); Tả mùa thì phải nêu bật được đặc trưng của mùa. ( đông lạnh, hè nóng, xuân ẩm ướt, thu khô hanh); tả trường học nhất định phải có các bạn học sinh, có trống, có sân trường… ( không thể là bệnh nhân hay bác sĩ đi lại); Tả người thì chắc chắn phải có một câu giúp người đọc thấy ngay hình ảnh đó là người trẻ hay già mạnh hay yếu, ví dụ ( ông em đã 70 mươi nhưng trông vẫn còn nhanh nhẹn hoặc ông em gần 70 nhưng do đau ốm nên giờ không còn đi lại được. Tả em bé thì Bé đang học mẫu giáo lớn hay Bé đang lẫm chẫm tập đi Đây được gọi là tả cốt lõi.cốt lõi là phần bắt buộc giúp bài văn nổi bật và sát với đề.
Sau đó các con dùng 2-3 câu kế tiếp để tả một vài chi tiết như: hình dáng, tính cách, hành động, quang cảnh, sự vật, cảm xúc tùy theo nội dung đề bài yêu cầu. Thường thì phần này gần như các con trả lời câu hỏi cô giáo cho sẵn.
3 Kết luận: Chỉ một câu duy nhất: em rất yêu hoặc em rất thích … (thứ em tả hay kể) là xong .
(Với cá nhân mình cho rằng lớp 2 vốn từ của các con còn ít và chưa nắm vững hết một số mẫu câu ( câu hỏi, câu cảm, câu có các trạng từ kèm theo… thì chưa nên tập làm văn mà chỉ cho các con luyện đặt câu theo chủ đề. VD: đặt câu theo chủ đề nhà trường - các con chỉ cần đặt câu đúng ngữ pháp ,và đúng chủ đề ( VD: “trường em là trường tiểu học Trần Quốc Toản” cho đến” trường em có 3 cây bàng rất to” thậm chí các bạn trường em rất nghịch” đều được. Đồng thời con sẽ học đặt câu nghi vấn, câu cảm , câu có trạng từ… Khi cho các con luyện thật nhiều về đặt câu mà không gò ép theo bài văn thì các con sẽ mở rộng vốn từ và vốn câu rất nhiều, cảm xúc và trí tưởng tượng cũng thả lỏng không khiên cưỡng gò ép. Đến khi lên lớp 3 các con mới tập viết văn thì với vốn từ và vốn câu của lớp 2 đã luyện, các con sẽ dễ dàng viết theo nội dung, mà bài viết cũng chân thực hơn, cảm xúc hơn chứ không không cần phải gợi ý theo kiểu ” từ A đến Z” rập khuôn như lớp 2 hiện nay. Nó làm các con gần như viết văn không có cảm xúc mà toàn sao chép theo khuôn mẫu. Nhưng biết làm thế nào khi các nhà giáo dục quyết định là phải thế.
Năm nay lên lớp 3, mẹ sẽ yêu cầu con học tập làm văn theo kiểu viết tự do không dựa vào khuôn mẫu nữa. Con chỉ nắm vững yêu cầu của đầu bài rồi tự viết không có gợi ý kiểu ” trả lời câu hỏi”.
Với chương trình lớp 3 thì các con luyện viết chủ yếu là dạng văn kể. Văn kể ở lớp này chủ yếu là tự mình kể về môt sự kiện mà mình trực tiếp tham gia VD như: kể về một buổi đi tham quan, kể về một buổi đi du lịch, kể về lễ hội mà mình tham gia.. kể về người như: kể về người hàng xóm, kể về bác lao công… Vì vẫn là đoạn văn nên không có chấm xuống dòng. Đoạn văn kể thì phải kể trình tự từ đầu tới cuối, kết hợp thêm một hai câu tả. Trong khi kể, con cần lồng cảm xúc của mình để bài viết sinh động hơn.
Con cần đảm bảo về kết cấu trình tự câu chuyện VD: kể về lễ hội thì các hình ảnh các trò chơi trong lễ hội không thể kể trước hình ảnh một cụ già cao tuổi đại diện cho dân làng làm lễ tế ở đình làng được.
Con có quyền thêm một vài tình tiết tưởng tượng nhưng phải đảm bảo được tính logic. VD: không thể ở trên đang là kể về chuyến du lịch Hạ Long ở dưới lại thành nhà ông bà được. Kể về cô giáo thì không thể cô mặc bộ bảo hộ lao động màu ghi xám được…
Nội dung con kể phải mang được màu sác cảm xúc chủ đạo. VD kể về ngày đầu đi học thì bài viết phải nêu bật được tâm trạng vừa háo hức vừa bỡ ngỡ, vừa lạ lẫm vừa vui thích. Kể về chuyến du lịch thì là vui vẻ thích thú, kể về bác lao công thì là thương, cảm phục, quí mến…
Câu kết ( tức là kết luận viết liền dòng) là câu cảm xúc, hay cảm nghĩ của con với nội dung kể.
Lên lớp 4 và 5 các con sẽ viết văn thành bài. Đây là bài văn nên con phải chia thành 3 đoạn có “chấm xuống dòng” rõ ràng. ( Bài có 3 đoạn: mở thân - kết tách rời).
Mở bài: Con được phép mở bài kiểu trực tiếp hoặc gián tiếp. vd: “Bên nhà bác hàng xóm nuôi một con mèo rất đẹp tên là Mun”. hoặc ” Hàng ngày cứ nghe tiếng gọi meo meo…! là em biết ngay bác hàng xóm đang đi tìm chú mèo nghịch ngợm nhà bác. Đó là một chú mèo đen rất đẹp tên là Mun.
Viết mở bài gián tiếp bao giờ cũng hay hơn mở bài trực tiếp. Tuy nhiên nếu con không nắm vững đề bài, con có thể sa đà và lạc đề. Mở bài trực tiếp thì luôn đảm bảo an toàn, đúng trọng tâm hơn.
THân bài: khái quát sự vật con định tả ( nó tương tự với viết văn lớp 2 tức là phải lựa chọn hình ảnh tiêu biểu nhất để tả khái quát gây hình ảnh ấn tượng cho người đọc. (Đây là tả cốt lõi)
Tiếp theo con sẽ lựa chọn hình ảnh diễn tả chi tiết. Mẹ không khuyến khích viết rập khuôn theo mẫu (VD như tả biển không nhất thiết “sóng vỗ du dương, hải âu tung cánh” mà có thể biển mịt mù sương với bầu không khí ảm đạm hay điên cuồng đánh sóng trong mưa bão. Mùa đông lạnh cắt da thịt nhưng cũng có thể là có chút nắng nhẹ hay u ám và lất phất mưa. Trường học có thể là dãy nhà 4 tầng nhưng có thể chỉ là mái lá đơn sơ). Việc lựa chọn hình ảnh để tả chi tiết giúp bài văn của con có nét độc đáo riêng. Trong khi tả chi tiết em cần chú ý tới các bút pháp nghệ thuật và cách sử dụng từ. Các bút pháp nghệ thuật và cách dùng từ đặc biệt, góp phần làm bài văn của con hay hơn rất nhiều. ( Mẹ sẽ hướng dẫn em trong quá trình học)
Với lớp 3 trở lên, con sẽ tự viết một cách độc lập chứ không nên dựa vào gợi ý vì nó sẽ bó buộc sự sáng tạo. Với các bài tả lớp 4 và 5, con cần có thêm cách viết “phản diện”. ( VD như tả một con mèo bị dị tật nhưng em vẫn nuôi và chăm sóc nó thay vì tả một con mèo thật đẹp và chăm bắt chuột; Tả một người bạn có biểu hiện không tốt, mọi người không thích chơi nhưng em hiểu do hoàn cảnh đáng thương của bạn chứ không phải bạn xấu nên em vẫn thân và giúp bạn thay cho việc tả một người bạn tính cách dịu dàng tốt bụng luôn thân với em và cùng nhau học tốt… ) Điều đó sẽ khiến bài văn của con sinh động và độc đáo hơn.
Tuy nhiên còn phải phụ thuộc vào quan điểm của từng giáo viên đánh giá. Có nhiều giáo viên chỉ thích viết chân phương xấu tốt rõ ràng ( tả cô giáo là phải dịu hiền, yêu thương học sinh, tả bạn thân là phải tính tình dịu dàng dễ thương hoặc hiền lành, tốt bụng. Tả bà nhất định là lưng còng, tóc bạc; em bé nhất định là bụ bẫm, trắng hồng, mắt đen lay láy; Tả tên trộm nhất định là xấu xa, đáng ghét…) Nếu giáo viên thích tư duy lối mòn như vậy thì các con buộc phải viết theo để đạt điểm cao.
Kết luận: Theo khuôn mẫu, kết luận là đánh giá chung lại vấn đề và cảm xúc của người viết. Thường thì là cảm xúc tích cực ( yêu quí , nhớ , thương , thích thậm chí có thể không thích… Nhưng thường với tư duy giáo dục kiểu Việt Nam thì viết không thích sẽ bị giáo viên “không chấp nhận”) Em cũng có thể sử dụng câu cảm cho kết luận để bài viết thêm ấn tượng ví dụ : ” Mùa xuân thật đẹp. Em rất yêu mùa xuân” bằng cách ” Đẹp quá xuân ơi! Tôi yêu mùa xuân biết bao!”. Hoặc dài hơn nữa, con có thể nêu thêm một số ý như: em sẽ cố gắng học tập tốt xứng đáng cháu ngoan của Bác( viết về bác Hồ) Em mơ ước mai kia khi lớn lên sẽ trở thành cô giáo ( viết về cô giáo)….
Với văn lớp 3 cần đạt độ dài 8-10 câu. Lớp 4 cần 15 câu . Lớp 5 cần trên 20 câu.
Có các dạng văn cơ bản mà em cần nắm bắt và phân biệt như sau: Văn tả, văn kể, văn trần thuật.
Văn tả: Dùng các từ ngữ , câu nêu bật được đặc điểm, tính cách, nội dung sự vật mình định tả.
Văn kể: dựa vào nội dung yêu cầu được cho theo đề, dùng giọng kể phù hợp với nội dung để kể chi tiết sự việc từ đầu tới cuối kèm theo lồng ghép nội tâm nhân vật.
Văn tường thuật: Là một cách kể lại một câu chuyện hay một sự việc mà mình là người trực tiếp tham gia hoăc chứng kiến. Loại văn này nên sử dụng cả văn phong kể ( kể trình tự sự việc từ đầu tới cuối) và văn phong tả diễn tả những gì mình được chứng kiến, quan sát một cách sinh động và lý thú kèm theo cảm xúc của mình.
Các dạng văn sẽ được cô giáo trình bày cụ thể trên lớp. Chỉ cần ta lưu ý phân biệt để khi viết không bị nhầm lẫn là được. Nhưng dù là dạng văn nào thì bố cục bài phải luôn chặt chẽ ( 3 phần mở, thân, kết rõ dệt ) và bút pháp phải tiêu biểu cho dạng bài đó (đọc lên biết ngay là đang tả hay đang kể hay đang tường thuật) . Điều này đã đạt yêu cầu 50%. Còn lại là trình độ viết. Chỉ cần con nắm rõ được vấn đề này và luyện tập thì con sẽ hoàn thành môn tập làm văn.
Luyện tập: Luyện làm các đề văn yêu cầu trong sách giáo khoa. Mẹ sẽ chữa cho em.
Hoặc